Ayasofya’nın eski hali nasıldı?
Ayasofya, 537’de bir Bizans kilisesi olarak açıldığında minaresizdi. Bugün yapının siluetini belirleyen dört minare, mihrap, minber ve dış duvarlardaki payandalar, 1453’ten sonra Osmanlı döneminde eklendi. Bu galerideki 19. ve 20. yüzyıl fotoğrafları ise Ayasofya’yı cami olarak kullanıldığı dönemde, çevresi bugünkünden çok farklıyken gösteriyor: Sultanahmet Meydanı’ndaki ahşap evler, yapının çevresindeki dükkânlar ve Fossati restorasyonu sonrasındaki iç mekân bu fotoğraflarda görülebiliyor.
Ayasofya’nın eski fotoğrafları; yapının iç mekânını, çevresini ve İstanbul panoramalarındaki yerini farklı dönemlerde gösteriyor. Bu seçki fotoğrafların yanında tarihî çizimler de içerir. Galeride Ayasofya’ya yakın Aya İrini ve şehir manzaraları da bulunur; her görseli kendi açıklaması ve tarihiyle birlikte değerlendirmek gerekir.
Ayasofya ve çevresinin tarihî görüntüleri
Ayasofya’nın kısa tarihi
Bugün ayakta olan Ayasofya, İmparator Justinianus döneminde 532–537 yıllarında inşa edildi. Mimarları Anthemios ve Isidoros’tur. Aynı yerde daha önceki kiliseler de bulunduğu için, bugünkü yapı tarihçedeki üçüncü Ayasofya olarak anılır.
1453’te İstanbul’un fethinden sonra camiye dönüştürülen yapı, Osmanlı döneminde minare, mihrap, minber ve diğer eklerle değişti. 1935’te müze olarak açıldı; 2020’de yeniden cami olarak ibadete açıldı. Fotoğraflar bu farklı kullanım dönemlerinin izlerini karşılaştırmaya yardımcı olur.
Ayasofya’nın 6. yüzyıla ait bezemeleri bitkisel ve geometrik motifler içerir. Tasvir yasağının 843’te sona ermesinden sonra figürlü mozaikler eklendi. Osmanlı döneminden kalan mihrap, minber ve kütüphane gibi unsurlar ise yapının farklı tarih katmanlarını gösterir.
Fatih Sultan Mehmed’den sonraki padişahlar döneminde yapıya farklı zamanlarda minareler eklendi; batı yönündeki iki minareyi Mimar Sinan inşa etti. Mimar Sinan, II. Selim döneminde yapının dış duvarlarını güçlendiren payandaları da yaptı. 1847–1849 yıllarında Sultan Abdülmecid’in emriyle İsviçreli mimar kardeşler Gaspare ve Giuseppe Fossati kapsamlı bir onarım gerçekleştirdi; galerideki 1853 tarihli Fossati tasviri bu dönemin izlerini taşır.
1930’larda Bizans mozaikleri üzerindeki sıvalar açılmaya başlandı. Ayasofya 1 Şubat 1935’te müze olarak ziyarete açıldı, 24 Temmuz 2020’de ise yeniden cami olarak ibadete açıldı.
Ayasofya kronolojisi
- 360: İlk Ayasofya kilisesi açıldı.
- 415: İkinci Ayasofya, ilk yapının yanmasından sonra inşa edildi.
- 532–537: Bugünkü Ayasofya, İmparator Justinianus döneminde inşa edildi.
- 1453: İstanbul’un fethinden sonra camiye dönüştürüldü.
- 1847–1849: Fossati kardeşlerin restorasyonu.
- 1935: Müze olarak ziyarete açıldı.
- 1985: İstanbul’un tarihî alanlarıyla birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı.
- 2020: Yeniden cami olarak ibadete açıldı.
Sık sorulan sorular
Ayasofya’nın ilk hali kilise miydi?
Evet. Ayasofya, 537’de Bizans İmparatorluğu’nun en büyük kilisesi olarak açıldı.
Ayasofya’nın minareleri ne zaman yapıldı?
1453’teki fetihten sonra, Osmanlı döneminde farklı padişahlar zamanında eklendi.
Ayasofya ne zaman müze oldu?
1 Şubat 1935’te. 2020’de yeniden camiye dönüştürüldü.
Yapının tarihçesi: Türkiye Kültür Portalı, Ayasofya.
Kaynaklar: Türkiye Kültür Portalı, İstanbul’un tarihî alanları; Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1935 kronolojisi; İletişim Başkanlığı, 2020’de yeniden açılış.