Romanlar ve Sinti toplulukları
“Çingeneler” adı tarihî kaynaklarda geçen bir adlandırmadır; bu yazıda Roman ve Sinti topluluklarının dışlanma tarihini ele alıyoruz. Farklı ülkelerde yaşayan toplulukların deneyimleri ve yaşam biçimleri aynı değildir. Dans, fal veya göçebelik gibi kalıplar bütün bireylerin kimliğini açıklamaz.
Toplulukların uğradığı ayrımcılığı “hep özgür ve mutlu oldukları” gibi genellemelerle açıklamak doğru değildir. Ruh sağlığı hakkında bütün bir halkı kapsayan bir iddia da bilimsel dayanak gerektirir. Dışlanmayı anlamak için önyargıları ve ayrımcı uygulamaları incelemek gerekir.
Peki bu sıra dışı insanlar neden tarihte ve günümüzde hak ettikleri yerde değiller?
Dünyada çingeneler hakkındaki hikayelerin ve efsanelerin sayısı çok fazla, mesela bazı kesimler Hz. İsa çarmıha gerilirken kullanılan çivilerin çingenelere yaptırıldığını düşünüyor ve o günden itibaren bu “talihsiz” ırkın lanetlendiğinden bahsediliyor. Kim bilir belki bu lanet yüzünden değil ama bu düşünceye sahip insanlar yüzünden çingeneler yüzyıllardır oradan oraya sürüklenmiş, itilmiş, göçebe hayata zorlanmış olabilir..
Roman topluluklarına yönelik ayrımcılık farklı ülkelerde farklı biçimler almıştır. Bu geçmişi, insanların kişisel özelliklerine veya bir halkın değişmez karakterine bağlamak yerine tarihî koşullar içinde incelemek gerekir.
II. Dünya Savaşı’nda Roman ve Sinti soykırımı
ABD Holokost Anıt Müzesine göre Nazi yönetimi ve işbirlikçileri Avrupa’daki Roman ve Sinti topluluklarına yönelik soykırım gerçekleştirdi. Kesin sayı bilinmemekle birlikte en az 250 bin Romanın öldürüldüğü, bazı araştırmalarda toplamın 500 bine ulaşabileceği belirtilir. Yahudi kurbanların sayısıyla eşitlik kuran eski ifade doğru değildi; farklı kurban gruplarının tarihleri kendi kaynaklarıyla değerlendirilmelidir.
Galerideki eski fotoğraflar, insanları tek bir kalıba sığdırmadan okunmalıdır. Konuyu anlatırken hem ayrımcılık tarihini belgelemek hem de bireylerin onurunu korumak önemlidir.
Kaynak: ABD Holokost Anıt Müzesi: Avrupa Romanlarının soykırımı.
İlgili yazı
Irkçılık ve ayrımcılık tarihinden fotoğraflar.