Piramitler yalnızca Mısır’da değil; Sudan, Meksika, Guatemala, Peru, Çin ve İtalya gibi pek çok ülkede bulunur. Hatta Sudan’daki piramit sayısı Mısır’dakinden fazladır, hacim bakımından dünyanın en büyük piramidi ise Meksika’dadır. Farklı uygarlıklar birbirinden habersiz olarak bu biçimi seçti; çünkü geniş tabanlı, yukarı doğru daralan bir yapı, taş ve topraktan yüksek bir anıt yapmanın en sağlam yoludur.
Piramitler hangi ülkelerde var?
- Mısır: Gize piramitleri ve Sakkara’daki Basamaklı Piramit. Firavun Djoser için yapılan Basamaklı Piramit (M.Ö. 27. yüzyıl) bilinen en eski büyük taş piramittir. Keops Piramidi ise yaklaşık M.Ö. 2560’ta tamamlandı.
- Sudan: Kuş Krallığı’nın başkentleri Napata ve Meroe çevresinde 200’ü aşkın piramit bulunur.
- Meksika: Teotihuacan’daki Güneş ve Ay piramitleri, Maya kenti Chichén Itzá’daki El Castillo ve hacim bakımından dünyanın en büyük piramidi olan Cholula Büyük Piramidi.
- Guatemala: Maya kentleri Tikal ve El Mirador’daki tapınak piramitleri.
- Peru: Yaklaşık 5000 yıllık Caral kentindeki basamaklı yapılar, Amerika kıtasının en eski anıtsal yapıları arasındadır.
- Çin: Qin ve Han imparatorlarının toprak höyük biçimindeki mezarları.
- İtalya: Roma’daki Cestius Piramidi.
- Irak: Mezopotamya’nın basamaklı tapınak kuleleri olan zigguratlar, örneğin Ur Zigguratı, piramitlerin akrabası sayılır.
Mısır dışındaki piramitlere genel bakış
Piramitler dendiğinde akla hemen Mısır gelir. Sonuçta, en ünlü piramitler Mısır’dadır. Bununla birlikte, muhteşem piramitlere sahip olan Mısır, bu konuda yalnız değil. Buna benzer antik yapılar tüm dünyada inşa edilmiş: Asya, Amerika ve hatta Avrupa’da bulunabilecek şaşırtıcı örnekleri var.
Nubya Piramitleri
Nubiler ya da Nubyalılar olarak bilinen bu halk tarafından yapılan piramitler Mısır’dan çok uzakta değil. Aslında Mısır’ın güney komşusu Sudan’da. Bu bölge bir zamanlar, Kush Krallığı tarafından yönetilmekteydi. Kush Krallığı, üç ayrı başkenti bulunmaktaydı: Kerma, Napata ve Meroe. Ayrıca her yerde piramitler inşa ettiler.
Nubya’daki piramit biçimli mezarlar Kuş Krallığı’nın mirasının bir parçasıdır. UNESCO’nun Meroe açıklaması, bölgeyi M.Ö. 8. yüzyıldan M.S. 4. yüzyıla kadar önemli bir güç olan Kuş Krallığı’nın merkezlerinden biri olarak tanımlar. Bu tarih aralığı, galerideki bütün mezarların aynı dönemde yapıldığı anlamına gelmez.
Nubya piramitleri Mısır piramitlerinden kolayca ayırt edilir: Çok daha küçük, dik ve dar yapılardır. Mısır piramitleri gibi kral ve kraliçeler için mezar olarak inşa edildiler.
Meksika’daki piramitler
Meksika’daki piramit biçimli yapılar farklı uygarlıkların mirasına aittir. Güneş ve Ay piramitlerinin bulunduğu Teotihuacan, Aztek döneminden önce gelişmiş bir kenttir; bu yapıları topluca “Aztek piramitleri” diye tanımlamak doğru değildir.
UNESCO’nun Teotihuacan açıklamasına göre kent M.S. 1. ve 7. yüzyıllar arasında gelişmiştir. Güneş ve Ay piramitleri kentin büyük anıtları arasındadır. Teotihuacan’ın Aztek dilindeki adı, yapıların Aztekler tarafından inşa edildiğini göstermez.
Çin Piramitleri
Qin, Han ve Tang Hanedanları’ndan birçok eski Çin imparatoru, Çin’in dört bir yanında, özellikle de Luoyang ve Xi’an bölgelerinde bulunan piramitlere gömüldü. Bu piramitler, diğer örneklerden oldukça farklıdır çünkü aslında höyüklere benzeyen toprak kaplı yapılardır. Dış yüzeyleri, toprak, çim ve ağaçlarla kaplıdır, böylece yapılara değil de tepelere benzerler.
En ünlü mezar, Qin Shi Huang’a ait olandır. M.Ö. 221 yılında çeşitli Çin topluluklarını bir araya getiren ve ayrıca Çin Seddi’ni inşa eden O’dur. Piramitten daha muhteşem olan şey aslında mezarının yakınındaki çukurlarda bulunan Terracotta Ordusu’dur.
Bir başka önemli piramit, Han İmparatoru Wu’nun mezarı Maoling’tir. Shaanxi Eyaletindeki Xingping’de bulunur ve 20’den fazla höyükten oluşan en büyük piramittir.
Roma Piramitleri
Roma’nın merkezinde oldukça etkileyici bir piramit vardır: Cestius Piramidi. Romalı yargıç Gaius Cestius için mezar olarak yaklaşık M.Ö. 18–12 yılları arasında yapıldı. Romalıların Mısır’ı fethinden sonra Roma’da yayılan Mısır modasının bir ürünüdür.
Başlangıçta, şehir sınırları içinde mezarlara izin verilmediğinden, piramit şehir dışına yapılmıştı ama sonra Roma genişlemeye devam ettikçe, Cestius Piramidi şehrin içinde kaldı. Şehrin surlarına ile piramitin birleştirilmesi hasar görmesini engellemiştir.
Güney Amerika ve Orta Amerika’daki piramitler
Amerika kıtasındaki piramitler Mısır’dakilerden farklıdır: Çoğu basamaklıdır ve tepelerinde tapınaklar bulunur. Yani mezar olmaktan çok tören ve ibadet için kullanılmışlardır. Maya kentlerindeki piramitlerin bir kısmında ise kral mezarları da bulundu.
Meksika’daki Cholula Büyük Piramidi, taban genişliği ve hacmiyle Keops Piramidi’ni bile geride bırakır; ancak üzeri toprak ve bitkilerle kaplandığı için bugün bir tepeye benzer ve tepesinde İspanyolların yaptığı bir kilise durur. Peru’daki Caral kenti ise Mısır’daki büyük piramitlerle aşağı yukarı aynı dönemde inşa edilmiş basamaklı yapılarıyla dikkat çeker.
Sık sorulan sorular
Dünyada en çok piramit hangi ülkede var?
Sudan. Kuş Krallığı’ndan kalan piramitlerin sayısı Mısır’dakileri geçer.
Dünyanın en büyük piramidi hangisi?
Hacim bakımından Meksika’daki Cholula Büyük Piramidi; yükseklik bakımından ise Gize’deki Keops Piramidi.
Avrupa’da piramit var mı?
Evet. En ünlüsü Roma’daki Cestius Piramidi’dir.
KAYNAKLAR: 1
İlgili yazılar: Kyzikos Antik Kenti ve Hadrian Tapınağı · Restorasyon örnekleri