Kapat

Osmanlı’nın Okur-Yazar Kadınları: Şükufezar Dergisi

Anasayfa Makaleler Osmanlı’nın Okur-Yazar Kadınları: Şükufezar Dergisi

“Biz saçı uzun aklı kısa diye erkeklerin alaycı gülüşlerine hedef olmuş bir taifeyiz. Erkekliği kadınlığa, kadınlığı erkekliğe tercih etmeyerek bunun aksini ispat etmeye çalışacağız Arife Hanım

Şükufezar Dergisi

1886 yılında Osmanlı Maarif Nazırı Münif Paşa’nın eğitimli kızı Arife Hanım tarafından çıkarılan,‘’Çiçek bahçesi’’ anlamına gelen ilk Müslüman kadın dergisi Şükufezar, batılılaşma ve modernleşme arasındaki ince çizgiyi özümseyen, biz de varız ve var olmaya devam edeceğiz görüşüyle hareket eden, belki de ciddi anlamda ilk feminizm hareketlerinin görüldüğü dergidir. Derginin çıkarttığı her sayının kapağında yer alan Şeyh Vasfi’ye ait şu dörtlük göze çarpmaktadır :

Ey talibe-i safa-yı mana
İman ile bak şükûfezara
Ezhar-ı edeb şemimi solmaz
Tercih eder ehl-i di

Açıklaması

Ey gerçek mananın talebesi
Çiçek bahçesine (şükufezara) iman ile bak
Edeb çiçeklerinin kokusu solmaz
Gönül ehli edebi, bahara tercih eder

Şükufezar, Osmanlı’nın dağılma ve çöküşe yaklaştığı zamanda, okur yazar oranının neredeyse yok denecek kadar az olduğu dönemde ortaya çıkmıştır ki okuma yazma oranını tarihçi Sinan Meydan  kadınlarda binde 4, erkeklerde yüzde 7 olarak ifade etmektedir. (harf devrimi öncesi rakamlar). Dergi bu bağlamda düşünüldüğünde kadınlara yönelik atılan kayda değer bir adımdır.

İkinci Meşrutiyet yıllarına yaklaşıldığında kız öğretmen okulu Dar’ül –Muallimat’tan yetişen öğretmen nesli ortaya çıktı. Şükufezar bu okumuş kadınların namı diğer mekteplilerin dergisiydi.

Dar’ül Muallimat

Osmanlı döneminde kadınlarla ilgili çıkan başka dergiler de vardı ama Şukufezar’ı özel yapan şey dergideki tüm yazıların kadınların kaleminden çıkmış olmasıydı. Arife Hanım’la birlikte Fatma Nevber, Münire, Fatma Nigar, Fatma Naima gibi isimler derginin diğer kadın yazarlarıydı. Dergideki kadın yazarlar yazılarını eş ve babalarının isimleri ile değil kendi isimleriyle yazıyorlardı. Bulunduğu dönemin kadın dergi profili olan kadınlık, kadının rolü, ev ekonomisi, çocuk bakımı gibi alanların aksine;  kadının okumasını, eğitilmesini öğütlemiştir. Yazımızın giriş paragrafını Arife Hanım daha derginin ilk sayısında yazmıştır ve kadın ile erkeğin toplumda birlikte ilerlemesi gerektiğini ve bu ilerlemede kadınların özellikle yer almasının gerekliliğini, dolayısıyla kadın erkek eşitliğini ortaya koymuştur. Diğer önemli bir husus ise dergi başka bir gazetenin ya da derginin eki olarak ortaya çıkmamıştır. Sadece aydın kadınların öncülüğünde toplumdaki yerini almıştır. Dergiye Dar-ül Muallimat’ta yetişen diğer öğretmen okuyucuların mektupları da katkı sağlamıştır.

Şükufezar’ın günümüze beş sayısı ulaşabilmiştir ve şuanda da Erzurum Atatürk Üniversitesi kütüphanesinde Özege Koleksiyonundadır.

Son Söz

“Şükufezar” yani Çiçek Bahçesi’nin günümüz bir çok kadın dergisine örnek olması ümidiyle.

 

KAYNAKLAR: 1

3-Meydan, Sinan (2010). Cumhuriyet Tarihi Yalanları .1.cilt. İstanbul: İnkılap Yayınevi

 

Bir Cevap Yazın