Merdivenler, bir yapının kaç kuşak boyunca kullanıldığını en açık biçimde gösteren tanıklardır. Yüzyıllar boyunca aynı basamaklara basan milyonlarca ayak, en sert taşı bile oyarak basamakların ortasında çukurlar oluşturur. Bu galeride Avrupa’dan Asya’ya, katedrallerden kalelere aşınmış tarihi merdivenleri ve yazının sonunda yürüyen merdivenin kısa tarihini bulabilirsiniz.
Aşınmış tarihi merdivenler, yapıların yıllar boyunca kullanıldığını gösteren izler taşır. Bu galeride taş ve ahşap basamakların farklı biçimlerde aşındığı örnekler bir araya geliyor. Basamaklardaki oyuklar ve yüzey değişimleri, kullanımın yanı sıra malzeme ve çevre koşullarıyla da ilişkilidir.
Aşınmış Tarihi Merdivenler
Merdivenler, farklı yükseklikler arasında geçiş sağlayan mimari elemanlardır. Evlerden kamusal yapılara kadar pek çok yerde kullanılırlar. Galerideki aşınmış basamaklar, bu gündelik işlevin zamanla yapıların görünümünde bıraktığı izleri gösterir.
Taş ve ahşap aynı biçimde aşınmaz. Fotoğrafları incelerken malzemeyi, basamak biçimini ve kullanım alanını birlikte değerlendirmek gerekir. Tek bir fotoğraf, bir merdivenin kesin yaşını veya dünyadaki ilk örnek olduğunu belirlemek için yeterli değildir.
Galeriyi nasıl okumalı?
Yer ve tarih bilgileri mevcut fotoğraf altyazılarında aktarılmıştır. Aşınma izleri bir yapının kullanımını düşündürse de, basamakların yapım tarihiyle binanın yapım tarihi her zaman aynı değildir.
Kaynaklar: Tarih Kurdu (X/Twitter) · elevestairs.comİlgili yazı
Hegra Antik Kenti’nin kaya mezarları ve mimarisi.
Basamaklar neden ortadan aşınır?
İnsanlar merdiven çıkarken genellikle basamağın ortasına ve ön kenarına basar. Her adımda ayakkabının tabanı taş yüzeyden mikroskobik parçalar koparır. Bu etki tek tek fark edilmez; ancak yüzyıllar boyunca milyonlarca adımla birleştiğinde basamağın ortasında belirgin bir çukur oluşur. Kireçtaşı ve kumtaşı gibi yumuşak taşlar mermer ve granite göre çok daha hızlı aşınır. Arkeologlar bu aşınma izlerinden, bir yapının en çok hangi yönde ve ne kadar yoğun kullanıldığına dair ipuçları çıkarabilir.
Yürüyen merdiven ne zaman icat edildi?
Merdivenleri hareket ettirme fikri 19. yüzyılda ortaya çıktı. Amerikalı mucit Jesse Reno 1891’de “eğimli asansör” adını verdiği bir sistemin patentini aldı ve bu düzeneği 1896’da New York’taki Coney Island’da eğlence amaçlı olarak çalıştırdı. Bugün bildiğimiz yürüyen merdivene daha yakın tasarımı ise Charles Seeberger geliştirdi; Seeberger’in Otis şirketiyle birlikte ürettiği ve “escalator” adını verdiği model, 1900 Paris Dünya Sergisi’nde ödül kazandı.
Yürüyen merdivenler kısa sürede büyük mağazalara ve metro istasyonlarına yayıldı. Londra metrosundaki ilk yürüyen merdiven 1911’de Earl’s Court istasyonunda hizmete girdi.
Sık sorulan sorular
İlk yürüyen merdiven ne zaman yapıldı?
İlk çalışan örnek, Jesse Reno’nun 1896’da New York Coney Island’da kurduğu eğimli asansördür.
“Escalator” adını kim verdi?
Charles Seeberger. Bu ad Otis şirketinin ticari markası olarak kullanıldı.
Basamaklardaki aşınma neyi gösterir?
Bir yapının ne kadar uzun süre ve ne kadar yoğun kullanıldığını.
