Bilinen en eski dünya haritası, M.Ö. 6. yüzyılda Babil’de bir kil tablete çizilen “Babil Dünya Haritası”dır (Imago Mundi). Bugün British Museum’da bulunan bu küçük tablet, Babil’i dünyanın merkezinde, çevresini saran bir okyanusla gösterir. Bu yazıda Babil’den Antik Yunan’a, Kaşgarlı Mahmud’dan Fra Mauro’ya, 1400’ler ve 1500’lerin keşif çağı haritalarına kadar 38 eski dünya haritasını bir arada bulabilirsiniz.
Tarihî haritalara genel bakış
Bu galeride farklı dönemlere ait 29 eski dünya haritası ve çizimi yer alıyor. Kaşgarlı Mahmud, Fra Mauro ve diğer haritacıların çalışmalarını karşılaştırarak kapsam, tasvir biçimi ve coğrafi ayrıntıların nasıl değiştiğini inceleyebilirsiniz. Görsellere eşlik eden açıklamalar, mevcut arşiv bilgilerinden aktarılmıştır.
Dünya haritası ne zaman çizildi? Kısa kronoloji
- M.Ö. 6. yüzyıl: Babil Dünya Haritası, bilinen en eski dünya haritası.
- M.Ö. 6.–5. yüzyıl: Miletli Hekataios, dünyayı Avrupa ve Asya olarak ikiye ayıran haritasını çizdi.
- M.S. 2. yüzyıl: Batlamyus (Ptolemaios), Coğrafya adlı eserinde binlerce yerin koordinatlarını verdi; Rönesans haritacılığı bu esere dayandı.
- 1072–1074: Kaşgarlı Mahmud, Divânu Lugâti’t-Türk’e Türk dünyasını merkeze alan dairesel bir dünya haritası ekledi.
- 1154: El-İdrîsî, Sicilya Kralı II. Roger için Tabula Rogeriana’yı hazırladı.
- 1459: Venedikli keşiş Fra Mauro, Orta Çağ’ın en ayrıntılı dünya haritalarından birini tamamladı.
- 1507: Martin Waldseemüller’in haritası, yeni kıtaya “America” adını veren ilk harita oldu.
- 1513: Piri Reis, Amerika kıyılarını da gösteren ünlü dünya haritasını çizdi.
- 1569: Gerardus Mercator, bugün de kullanılan Mercator izdüşümünü geliştirdi.
29 eski dünya haritası
1400’ler ve 1500’lerden dünya haritaları
1400’ler ve 1500’ler, Avrupa’da haritacılığın en hızlı değiştiği dönemdir. Batlamyus’un Coğrafya’sının yeniden keşfedilmesi, matbaanın yaygınlaşması ve okyanus aşırı keşif seferleri, haritaları her on yılda bir yeniden çizilmek zorunda bırakıyordu. Aşağıda bu dönemden haritaları ve gökyüzünü konu alan çizimleri bulabilirsiniz.
- Oronce Fine’in Haritası (1536)
Eski dünya haritaları arasında önemli bir yere sahip olan bu harita, Fransız haritacı Oronce Fine tarafından 1536’da çizilmiştir. - Yorkshire Haritası (1400)
1400 yılında çizilen bu harita, İngiltere’nin Yorkshire bölgesini detaylı bir şekilde göstermektedir. - Rothenburg Haritası (1537)
1537 yılında Almanya’da çizilen bu harita, dönemin coğrafi keşiflerinin bir yansımasıdır. - Durgashankara Pathaka’nın Haritası (1839)
Hintli gökbilimci Durgashankara Pathaka, 1839’da Hint alt kıtasını kapsayan bir dünya haritası çizmiştir. - Francesco Rosselli’nin Oval Dünya Haritası (1508)
İtalyan haritacı Francesco Rosselli, 1508’de oval şeklinde bir dünya haritası hazırlamıştır. - Fra Mauro Haritası (1459)
Fra Mauro’nun 1459 yılında çizdiği harita, Orta Çağ’ın en önemli eski dünya haritalarından biridir. - Çin Gökyüzü Haritası (M.S. 4-6. yy)
Çin’de M.S. 4-6. yüzyıllarda bir mezarın kubbesinde bulunan bu harita, eski gökbilim bilgilerini yansıtmaktadır. - Burç Haritası (1411)
1411 yılında çizilen bu harita, burçlar ve gök cisimleri üzerine yoğunlaşmıştır. - Brezilya Sahil Şeridi Haritası (1500’ler)
1500’lerde çizilen bu harita, Brezilya’nın sahil şeridini detaylandırmaktadır. - Batı Hindistan Haritası (1571)
1571 yılında bulunan bu harita, Batı Hindistan bölgesinin coğrafi detaylarını içermektedir.
Sık sorulan sorular
En eski dünya haritası hangisidir?
M.Ö. 6. yüzyıla tarihlenen ve bugün British Museum’da bulunan Babil Dünya Haritası.
1400 yılı dünya haritası nasıldı?
1400’lerde Avrupa haritaları büyük ölçüde Batlamyus’un bilgilerine ve denizcilerin kıyı haritalarına dayanıyordu; Amerika kıtası henüz haritalarda yoktu. Fra Mauro’nun 1459 tarihli haritası bu dönemin en ayrıntılı örneklerinden biridir.
Amerika’yı gösteren ilk harita hangisi?
“America” adını ilk kullanan harita, Martin Waldseemüller’in 1507 tarihli dünya haritasıdır.
Kaynaklar: Wikipedia (İngilizce) · etsy.com · worldmapsonline.com · ebay.com
Kaynaklar: tr.pinterest.com · Wikipedia (İngilizce)
İlgili yazılar: Eski Türkiye haritası: 1902–1916 detaylı Anadolu haritası · Kalp şeklindeki eski dünya haritası, 1559 · Tüm harita yazıları
