Harf Devrimi, Arap harflerine dayanan Osmanlı alfabesinin bırakılıp Latin harflerine dayanan yeni Türk alfabesinin kabul edilmesidir. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1353 sayılı “Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun”u 1 Kasım 1928‘de kabul etti. Bu galeride yeni alfabenin sokaklarda tanıtılmasından Atatürk’ün kara tahta başındaki derslerine, Millet Mekteplerinden hakkâk dükkânlarına kadar dönemin arşiv fotoğraflarını bulabilirsiniz.
Harf Devrimi neden yapıldı?
Osmanlı Türkçesinde kullanılan Arap alfabesi, Türkçenin ses yapısını tam olarak karşılamıyordu: Türkçedeki sekiz ünlüyü gösterecek yeterli işaret yoktu ve aynı harf farklı biçimlerde okunabiliyordu. Bu durum okuma yazma öğrenmeyi zorlaştırıyordu. 1927 nüfus sayımına göre ülkede okuryazar oranı yaklaşık yüzde 10 civarındaydı.
Alfabe tartışmaları Tanzimat döneminden beri sürüyordu. Cumhuriyet’in ilanından sonra eğitimi yaygınlaştırma hedefiyle bu konu yeniden gündeme geldi ve 1928 yazında dil bilimcilerden ve eğitimcilerden oluşan Dil Encümeni, yeni alfabe üzerinde çalışmaya başladı.
Harf Devrimi nasıl gerçekleşti?
- 9 Ağustos 1928: Atatürk, İstanbul Sarayburnu’nda halka hitaben yaptığı konuşmada yeni Türk harflerinin kabul edileceğini duyurdu.
- Ağustos–Eylül 1928: Atatürk, Anadolu ve Trakya’daki pek çok şehri gezerek kara tahta başında yeni harfleri halka bizzat tanıttı. Galeride yer alan “Başöğretmen” fotoğrafları bu döneme aittir.
- 1 Kasım 1928: TBMM, yeni Türk alfabesini kanunla kabul etti.
- 1 Aralık 1928: Gazete ve dergilerin yeni harflerle yayımlanması zorunlu hâle geldi.
- 1 Ocak 1929: Okuma yazma bilmeyen yetişkinlere yeni harfleri öğretmek için Millet Mektepleri açıldı. Atatürk, Millet Mektepleri’nin başöğretmeni olarak anıldı.
Yeni alfabe 29 harften oluşuyordu: 8 ünlü ve 21 ünsüz. Türkçedeki seslere göre düzenlenen ç, ğ, ı, ö, ş ve ü gibi harfler, Türkçenin söylendiği gibi yazılmasını kolaylaştırdı.
Harf Devrimi fotoğrafları
Aşağıdaki fotoğraflar, yeni alfabenin günlük hayata girişini gösteriyor: sokaklara asılan alfabe tabloları, yeni harflerle mühür kazıyan hakkâklar, kara tahta başında ders izleyen çocuklar ve Atatürk’ün el yazısıyla Latin alfabesi.
Harf Devrimi’nin sonuçları
Millet Mektepleri’nde ilk yıllarda yüz binlerce yetişkin okuma yazma öğrendi. Okuryazarlık oranı sonraki on yıllar boyunca hızla arttı; okul sayısının artması ve öğretmen yetiştirme programları da bu yükselişte etkili oldu. Yeni alfabe, kitap, gazete ve resmî yazışmalarda kısa sürede tamamen yerleşti.
Harf Devrimi’nin yıl dönümü her yıl 1 Kasım’da anılır.
Sık sorulan sorular
Harf Devrimi ne zaman yapıldı?
Yeni Türk alfabesi 1 Kasım 1928’de TBMM’de kabul edildi.
Yeni Türk alfabesinde kaç harf vardır?
29 harf: 8 ünlü ve 21 ünsüz.
Millet Mektepleri ne zaman açıldı?
1 Ocak 1929’da.
KAYNAKLAR: Tarih Kurdu fotoğraf arşivi Harf Devrimi hakkında kaynak
İlgili yazılar: Eski Ankara fotoğrafları · Cumhuriyet nasıl ilan edildi? 28–29 Ekim 1923 · İstiklal Marşı’nın ilk hali
