Florence Nightingale: Selimiye’deki Lambalı Kadın

Lambalı Kadın Florence Nightingale, 1853–1856 Kırım Savaşı sırasında görev yaptı. Kasım 1854’te 38 hemşireden oluşan bir ekiple İstanbul’a geldi ve Üsküdar’daki Selimiye Kışlası’nda kurulan İngiliz askeri hastanesinde yaralı ve hasta askerlerin bakımını üstlendi. Geceleri elinde bir lambayla koğuşları dolaşması, ona İngilizcede “The Lady with the Lamp”, Türkçede “Lambalı Kadın” adını kazandırdı.

Lambalı Kadın hangi savaşta görev yaptı?

Florence Nightingale’in adı Kırım Savaşı ile özdeşleşmiştir. Savaş 1853’te Osmanlı Devleti ile Rusya arasında başladı. 1854’te İngiltere ve Fransa, Osmanlı’nın yanında savaşa girdi; 1855’te Sardinya Krallığı da bu ittifaka katıldı. Çatışmaların büyük bölümü Kırım Yarımadası’nda, özellikle Sivastopol kuşatmasında yaşandı. Savaş 1856’daki Paris Antlaşması ile sona erdi.

Cepheden gemilerle taşınan İngiliz askerleri, Karadeniz’i aşarak İstanbul’a, Selimiye Kışlası’nda kurulan hastaneye getiriliyordu. Nightingale’in görev yeri de cephe değil, bu hastaneydi.

Florence Nightingale kimdir?

Florence Nightingale 12 Mayıs 1820’de İtalya’nın Floransa şehrinde, varlıklı bir İngiliz ailenin kızı olarak doğdu; adını da doğduğu şehirden aldı. Ailesi hemşireliği onun için uygun bir meslek olarak görmese de hasta bakımına ilgi duydu. 1851’de Almanya’daki Kaiserswerth diyakones kurumunda eğitim aldı. 1853’te Londra’da hasta kadınlara bakan bir kurumun yöneticisi oldu.

Kırım Savaşı başladığında İngiliz basını, cepheden gelen yaralıların kötü koşullarda bakıldığını yazmaya başladı. Bunun üzerine Savaş Bakanı Sidney Herbert, Nightingale’den bir hemşire ekibi kurup İstanbul’a gitmesini istedi.

Selimiye Kışlası’nda neler yaşandı?

Nightingale ve ekibi 4 Kasım 1854’te Üsküdar’a ulaştı. Hastane aşırı kalabalıktı; temizlik, havalandırma, temiz su ve beslenme yetersizdi. Bu dönemde askerlerin büyük bölümü yaralarından değil; tifüs, kolera ve dizanteri gibi hastalıklardan hayatını kaybediyordu.

Nightingale’in ekibi koğuşların temizliği, çamaşırların yıkanması, hastaların beslenmesi ve malzemelerin düzenli dağıtılması gibi işleri örgütledi. Mart 1855’te İngiltere’den gönderilen Sağlık Komisyonu kanalizasyon ve havalandırma sorunlarını ele aldı; bu çalışmalarla birlikte hastanedeki ölüm oranı belirgin biçimde düştü.

Neden “Lambalı Kadın” deniyor?

Nightingale gün boyu süren işlerin ardından geceleri de koğuşları tek başına dolaşıyor, hastaları elindeki lambanın ışığında kontrol ediyordu. The Times gazetesinin savaş haberleri bu görüntüyü İngiliz kamuoyuna taşıdı. Amerikalı şair Henry Wadsworth Longfellow’un 1857’de yayımlanan “Santa Filomena” şiiri de “lambalı kadın” imgesini kalıcı hâle getirdi.

Lamba zamanla hemşireliğin simgelerinden biri oldu. Bugün birçok ülkede hemşirelik öğrencilerinin mesleğe başlarken düzenlediği törenlerde lamba yakılması bu hikâyeye dayanır.

Savaştan sonra: hemşirelik ve istatistik

Nightingale 1856’da İngiltere’ye döndüğünde ülkenin en tanınmış kadınlarından biri olmuştu. Asıl etkili çalışmalarını bu dönemde yaptı:

• İstatistik: Savaşta ölen askerlerin ölüm nedenlerini gösteren ve bugün “kutup alanı diyagramı” (coxcomb) olarak bilinen grafikleri hazırladı. Bu grafikler, ölümlerin çoğunun önlenebilir hastalıklardan kaynaklandığını açıkça gösteriyordu. 1858’de Kraliyet İstatistik Derneği’nin ilk kadın üyesi oldu.
• Notes on Nursing (1859): Hasta bakımında temizlik, temiz hava, ışık ve beslenmenin önemini anlatan bu kitap, hemşirelik eğitiminin temel metinlerinden biri oldu.
• Hemşirelik okulu (1860): Londra’daki St Thomas’ Hastanesi’nde açılan Nightingale Hemşirelik Okulu, hemşireliğin eğitimli bir meslek olarak kurumsallaşmasında önemli bir adımdı.

1907’de Liyakat Nişanı (Order of Merit) ile ödüllendirilen ilk kadın oldu. Florence Nightingale 13 Ağustos 1910’da Londra’da, 90 yaşında öldü.

Selimiye Kışlası ve Florence Nightingale Müzesi

Nightingale’in çalıştığı Selimiye Kışlası bugün Türk Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı bir askerî yapıdır. Kışlanın bir kulesinde, Nightingale’in kullandığı odalardan oluşan bir Florence Nightingale Müzesi bulunur; müze askerî alanda olduğu için ziyaretler izinle yapılır.

Doğum günü olan 12 Mayıs, dünyada Uluslararası Hemşireler Günü olarak kutlanır. Türkiye’de de 12–18 Mayıs Hemşirelik Haftası olarak anılır.

Sık sorulan sorular

Lambalı Kadın kimdir?
İngiliz hemşire Florence Nightingale’dir (1820–1910). Modern hemşireliğin kurucularından biri sayılır.

Lambalı Kadın hangi savaşta görev yaptı?
1853–1856 Kırım Savaşı’nda, İstanbul Üsküdar’daki Selimiye Kışlası’nda kurulan İngiliz askerî hastanesinde görev yaptı.

Florence Nightingale İstanbul’a ne zaman geldi?
Kasım 1854’te, 38 hemşireden oluşan ekibiyle geldi ve 1856’ya kadar kaldı.

Neden Lambalı Kadın denir?
Geceleri elinde lambayla hastaları tek tek dolaştığı için. Bu ad İngiliz basını ve Longfellow’un şiiriyle yaygınlaştı.

Kaynaklar: Florence Nightingale Museum, yaşamı · Florence Nightingale Museum, Kırım Savaşı · Britannica, Florence Nightingale