Anis el Doleh (Anīs al-Dawla), 19. yüzyılda İran’ı yöneten Kaçar hanedanından Nasıreddin Şah’ın en etkili eşidir. İnternette sık sık “19. yüzyılın güzellik sembolü” ya da “İran prensesi” diye paylaşılan fotoğraflar, çoğu zaman yanlış kişilere atfedilir: Bu paylaşımlarda Anis el Doleh ile şahın kızı Prenses Tâc es-Saltana genellikle karıştırılır.
Anis el Doleh (Anīs al-Dawla), İran şahı Nasıreddin Kaçar’ın eşlerinden biriydi. Doğum adı Fatema Soltan olan Anis el Doleh, şahın kızı Tāj al-Salṭana ile aynı kişi değildir. 19. yüzyıl İran sarayını anlatan fotoğraflar paylaşılırken bu iki kadın sıkça karıştırılır. Aşağıdaki biyografi ve galeri, kişilerin kimliğini ve fotoğrafların kaynağını ayrı ayrı değerlendirmek için hazırlanmıştır.
İran Müziği Eşliğinde Harem Videosu
from Necip Fırat YAZICI (TarihKurdu) on Vimeo.
Anis el Doleh kimdir?
Encyclopaedia Iranica’ya göre Anis el Doleh yaklaşık 1842’de, Tahran’ın kuzeydoğusundaki Lavasan bölgesinde doğdu. 1859’da Nasıreddin Şah ile evlendi ve sarayda etkili bir konuma geldi. Yabancı temsilcilerin eşlerini ve ziyaretçileri ağırlamak gibi görevler üstlendi. Şahın 1896’da öldürülmesinden birkaç ay sonra, 1896-1897 döneminde hayatını kaybetti.
Anis el Doleh ve Tāj al-Salṭana arasındaki fark
Tāj al-Salṭana, Nasıreddin Şah’ın kızlarından ve anılarını kaleme alan bir prensesti; Anis el Doleh ise şahın eşiydi. Tāj al-Salṭana’ya ait hayat hikâyesini Anis el Doleh’in biyografisi olarak aktarmak doğru değildir.
Nasıreddin Şah ve fotoğraf
Nasıreddin Şah, 1848’den 1896’ya kadar yaklaşık yarım yüzyıl İran’ı yönetti. Fotoğrafa büyük ilgi duyan şah, fotoğraf makinesini kendisi de kullanan ilk hükümdarlardan biriydi. Tahran’daki Gülistan Sarayı’nda bir fotoğraf atölyesi kurdurdu; saray hayatına, eşlerine, cariyelerine ve saray çalışanlarına ait binlerce fotoğraf çekildi. Bu fotoğrafların önemli bir kısmı bugün Gülistan Sarayı arşivinde korunuyor.
Bu arşiv, harem hayatını içeriden gösteren ender görsel kaynaklardan biridir. Ancak fotoğrafların büyük kısmında kişilerin adları yazılı olmadığından, sosyal medyada paylaşılan pek çok kareye sonradan yanlış isimler verilmiştir.
İran Şahı Nasıreddin Kaçar’ın Haremi ve Karısı
Anis el Doleh Fotoğraf Galerisi
Dönemin Güzellik Standartları
Dönemin fotoğraflarındaki kıyafetleri ve yüz görünümünü bugünün güzellik anlayışıyla değerlendirmek yanıltıcı olabilir. Ancak bu görüntülerden hareketle bütün kadınlar için geçerli bir kural çıkarmak veya yüzdeki kılları almanın yasak olduğunu söylemek doğru değildir. Bu iddia için burada doğrulanmış bir kaynak bulunmuyor.
Smithsonian’ın İran fotoğrafçılığı arşivi, Nasıreddin Şah’ın kendisinin de fotoğraf çektiğini ve sarayda birden fazla fotoğrafçının çalıştığını aktarır. Bu nedenle galerideki her kareyi otomatik olarak Anton Sevruguin’e veya Anis el Doleh’e atfetmekten kaçınmak gerekir. Galerideki kişilerin kimlikleri ve çekim bilgileri tek tek doğrulanmadığından açıklamalar görünür ayrıntılara dayanır.
“Güzellik sembolü” iddiası doğru mu?
Sosyal medyada yaygın olan “Anis el Doleh’e aşık olan 13 adam intihar etti” türünden hikâyelerin güvenilir bir tarihî kaynağı yoktur. Bu hikâyeler genellikle Tâc es-Saltana’nın fotoğraflarıyla birlikte paylaşılır. Anis el Doleh’i tarihte önemli kılan, görünüşünden çok saraydaki siyasi ve toplumsal etkisidir.
Sık sorulan sorular
Anis el Doleh kimdir?
Kaçar hükümdarı Nasıreddin Şah’ın eşlerinden, sarayda en etkili konuma yükselen kadındır.
Anis el Doleh bir prenses miydi?
Hayır. Anis el Doleh şahın eşiydi; Prenses Tâc es-Saltana ise şahın kızıydı.
Anis el Doleh’in gerçek fotoğrafları var mı?
Kaçar sarayının fotoğraf arşivinde Anis el Doleh’e ait fotoğraflar bulunur; ancak internette onun adıyla paylaşılan fotoğrafların hepsi ona ait değildir.
Kaynaklar
Encyclopaedia Iranica: Anīs al-Dawla · Encyclopaedia Iranica: Tāj al-Salṭana · Smithsonian: İran’da fotoğrafçılığın başlangıcı
