Şebeş (Karansebeş) olayı, 1788’de Osmanlı–Avusturya Savaşı sırasında Avusturya ordusunun gece yürüyüşünde kendi içinde paniğe kapılıp dağılmasıdır. Olay, bugün Romanya’nın batısında, Banat bölgesinde bulunan Karansebeş (Caransebeș) kasabası yakınlarında yaşandı. İnternette yaygın olan “bir şişe votka yüzünden Avusturya ordusu kendi kendini yendi ve 10 bin asker öldü” hikâyesinin ise ayrıntıları kaynaklarla desteklenmez.
Şebeş Muharebesi, diğer adıyla Karansebes olayı, Avusturya ordusunun 1788’de kendi içinde paniğe kapılmasıyla ilgili ünlü bir anlatıdır. “Bir şişe votka yüzünden binlerce asker öldü” biçimindeki hikâye yaygındır; ancak bu ayrıntıları kesinleşmiş tarihî olgular olarak aktarmak doğru değildir.
Şebeş nerede?
Şebeş, Osmanlı kaynaklarında Karansebeş’in kısaltılmış adıdır. Kasaba, bugün Romanya’nın Caraș-Severin ilinde, Timiș Nehri kıyısında yer alır. 18. yüzyılda bu bölge, Habsburg İmparatorluğu ile Osmanlı Devleti arasındaki sınır bölgesiydi.
Savaşın arka planı
1787’de Osmanlı Devleti ile Rusya arasında savaş başladı. Rusya’nın müttefiki olan Avusturya, 1788’de savaşa katıldı ve İmparator II. Joseph ordusunun başında bizzat sefere çıktı. Sadrazam Koca Yusuf Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu ise aynı yıl Banat bölgesine ilerledi. Avusturya ordusu, Osmanlı kuvvetleri karşısında geri çekilirken 21 Eylül 1788 gecesi Karansebeş yakınlarında bu karışıklık yaşandı.
Kaynakların anlattığı geri çekilme
Matthew Z. Mayer’in II. Joseph’in 1788 seferini inceleyen çalışması, olayı 21 Eylül gecesindeki geri çekilme sırasında ele alır. Çalışmada aktarılan, Joseph’in 26 Eylül tarihli mektubuna göre ani silah sesleri birlikler arasında paniğe yol açmış, askerler dağılmış, arabalar ve çadırlar devrilmiştir. İmparator üç topun ve bazı eşyaların kaybını bildirir; bu anlatım on binlerce ölü iddiasını doğrulamaz.
Votka hikâyesinin belirsiz ayrıntıları
Mayer, içki içen askerler arasındaki bir kavganın paniği başlatmış olabileceğine dair tarihçi yorumunu da aktarır. Ancak içkinin türü, “Halt” sesinin “Allah” diye anlaşılması ve çok yüksek ölü sayıları, aynı kesinlikte belgelenmiş ayrıntılar değildir. Akademik çalışma, on bin kayıp iddiasının dayanağını özellikle sorgular.
Çalışmada Osmanlı kuvvetlerinin bu karışıklığı hemen takip ederek büyük bir zafer elde ettiği anlatısı da desteklenmez. Avusturya ordusu düzeni yeniden kurup Lugoj yönünde geri çekilmiştir. Bu yüzden Osmanlı–Avusturya savaşının bağlamı ile sonradan yaygınlaşan renkli hikâyeyi ayırmak gerekir.
Savaşın sonu
Avusturya, 1789’da Belgrad’ı ele geçirse de savaştan beklediği sonucu alamadı. II. Joseph 1790’da öldü; halefi II. Leopold döneminde Avusturya ile Osmanlı Devleti arasında 1791’de Ziştovi Antlaşması imzalandı. Antlaşmayla Avusturya, Belgrad dahil ele geçirdiği toprakların büyük bölümünü Osmanlı’ya geri verdi.
Sık sorulan sorular
Şebeş Muharebesi nedir?
1788’de Avusturya ordusunun Karansebeş yakınlarında gece geri çekilirken kendi içinde paniğe kapılıp dağılmasıdır.
Şebeş olayında gerçekten votka mı vardı?
Kaynaklar, içki içen askerler arasındaki bir kavganın paniği başlatmış olabileceğini aktarır; ancak “votka” ayrıntısı ve on binlerce ölü iddiası belgelenmiş değildir.
Şebeş nerede?
Bugünkü Romanya’nın batısında, Banat bölgesindeki Karansebeş (Caransebeș) kasabası yakınlarında.
Kaynaklar: Matthew Z. Mayer, Joseph II and the Campaign of 1788 Against the Ottoman Turks, McGill Üniversitesi, 1997, s. 61–62; popüler anlatının örneği: All That’s Interesting, Karansebes.