İlk sütyen ne zaman bulundu? Kısa cevap
Bugünkü anlamda sütyen, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında ortaya çıktı. Fransız korse üreticisi Herminie Cadolle 1889’da göğsü omuzlardan destekleyen bir iç giysi tasarladı; Amerikalı Mary Phelps Jacob ise 1914’te “Brassiere” adıyla patent aldı. Ancak göğsü destekleyen giysilerin tarihi çok daha eskiye uzanır: Avusturya’daki Lengberg Kalesi’nde 2008’de bulunan 15. yüzyıla ait iç giysiler, bugünkü sütyene şaşırtıcı derecede benzer.
Eskiden sütyen yerine ne kullanılırdı?
- Antik Yunan ve Roma: Kadınlar göğüslerini kumaş bantlarla sararak desteklerdi. Yunanlar bu banda apodesmos, Romalılar strophium adını verirdi.
- Orta Çağ: Elbiselerin kendi kesimleri ve bağcıklı giysiler göğsü destekliyordu.
- 16.–19. yüzyıl: Avrupa’da vücudu biçimlendiren ve sıkıştıran korseler yaygınlaştı. Balina çubuğu ya da metal çubuklarla güçlendirilen korseler, sağlık sorunlarına yol açtığı gerekçesiyle zamanla eleştirildi.
- 19. yüzyıl sonu: Korsenin yerine geçecek, daha rahat destek giysileri için çok sayıda patent alındı.
Sütyenin tarihi, göğsü destekleyen eski giysilerden modern patentli tasarımlara uzanır. Antik bant ve giysiler bugünkü sütyenle aynı değildir; bu uzun gelişimi tek bir mucide bağlamak yanıltıcıdır. 1968 protestosundaki “sütyen yakma” anlatısı da aşağıda açıklanan yaygın bir yanlış aktarımdır.
Bu kronoloji, farklı dönemlerdeki destekleyici giysileri, korseleri, patent çizimlerini ve modern spor sütyenini bir araya getirir. Eski görseller, modern sütyenin 4.500 yıl boyunca aynı biçimde kullanıldığını göstermez.
M.Ö. 2500 – Sütyenin Tarihi
Girit’teki Minos uygarlığına ait tasvirlerde kadınlar, vücudu saran ve göğüsleri açıkta bırakan korse benzeri giysilerle görülür.
M.Ö. 450- M.S.285:
Roma ve Yunanlı kadınlar, göğüslerinin etrafına bant sararak göğüslerini sabitlemeyi tercih ettiler.
M.S. 1550:
Catherine de Médicis’in sarayda kalın belli kadınları yasakladığı anlatısı burada doğrulanmış bir saray kararı olarak sunulmamaktadır. Korseler, Avrupa giyim tarihinde vücudu destekleyen ve biçimlendiren iç giysiler arasında yer aldı.
1850’ler:
ABD’de sütyen benzeri giysiler için ilk patent alındı.
1850’ler:
19. yüzyılda korse ve destekleyici giysi tasarımları değişti. Korselerin yaklaşık on yıl boyunca bütün giyim endüstrisinden kaybolduğu iddiası güvenilir bir genel dönem tanımı değildir.
1860’lı yıllar:
Korseler modaya geri döndü. Korselerin omurga ve organlarda meydana getirdiği deformasyon, korselerin sağlık riski doğurması nedeniyle tartışmalara neden olur.
1875:
Tasarımcı Susan Taylor Converse, Yünlü Kumaştan “Union Under-Flannel(Atlet Altı-Toplayıcı)” adlı bir giysi üretti. Sert çıtaları olmayan, delikli, dantelli veya kasnaklı bir yapıya sahip olan giysi önceki örneklerine göre biraz farklıydı. Giysi üreticileri George Frost ve George Phelps tarafından bu kıyafete patent alındı.
1889:
Korse üreticisi Herminie Cadolle, “Bien-être(İyi Olma)” adlı sütyen benzeri bir giysi üretti. Göğüsleri geleneksel bir korse gibi aşağıdan sıkıştırmak yerine omuzlardan desteklemektedir.
1893:
Marie Tucek “Göğüs Destekçisi” nin patentini aldı. Bu giysi çoğu yönüyle günümüz sütyenlerine çok benzemektedir.
1907:
Vogue dergisi ilk defa yayınlarında “brassiere(sütyen)” terimini kullandı. Terim, eski Fransızca’da ‘üst kol’ demektir. Bundan önce, sütyen benzeri giysiler, “göğüs desteği” anlamında kullanılan “soutien-gorge” Fransızca terimleriyle biliniyordu.
1912:
“Sütyen” terimi Oxford English Dictionary’e girdi.
1912:
Otto Titzling’in Swanhilda Olafsen için sütyen icat ettiği hikâyesi, doğrulanmış bir patent veya mucit kaydı olarak kullanılmamalıdır. Modern sütyenin gelişiminde farklı tasarımcıların ayrı patentleri bulunmaktadır.
1914: Mary Phelps Jacob’ın Patenti
Mary Phelps Jacob’ın “Brassiere” başlıklı US1115674A patenti 3 Kasım 1914’te yayımlandı. Bu tasarım modern sütyenin gelişiminde önemli bir örnektir; daha önceki destekleyici giysi patentlerini yok sayarak tek ve ilk mucit ilan etmek doğru değildir.
1914-1918:
I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle kadınların iş gücüne katılması gerekti. Birçok kadın fabrikalarda çalışmaya ve iş üniforması giymeye başladı; bu durum günlük korse kullanılmasında sorun yarattı.
1917:
I. Dünya Savaşı döneminde metal tasarrufu ve çalışma giysileri, korse kullanımını etkileyen unsurlar arasındaydı. Eski metindeki 28 bin ton ve iki savaş gemisi karşılaştırması burada özgün bir hesap veya resmî kayıtla doğrulanmadığından kesin bir sonuç olarak verilmemektedir.
1918:
Korse üreticileri, göğüsleri büyütmek yerine küçülmeye yarayan sütyenler yapmaya başladılar.
1920’ler:
Warner, zamanın modası ile uyumlu, göğüsleri sıkılaştıran yassı bir sütyen tanıttı.
1928:
Rus göçmen Ida Rosenthal ve kocası William, Maidenform’u buldu ayrıca sütyen ölçülerinin oluşturulmasının temelleri atıldı.
1930’lar:
“Sütyen” kelimesinin kısaltılmış biçimi “brassiere” – “the bra” popüler hale geldi.
1930’lar:
Warner, kadınların vücut şekline uyum sağlayabilen ilk elastik sütyeni üretti.
1935:
Warner’s, yakında tüm sütyen üreticilerince benimsenecek olan sütyen ölçülerini (A’dan D’ye) oluşturdu.
1940:
Sütyenlere dolgu eklendi.
1941-1945:
Geleneksel kumaş malzemeler (pamuk, kauçuk, ipek ve çelik) yerini sentetik kumaşlara bırakmaya başladı.
1946:
Paris’te ilk bikini tanıtıldı.
1950’ler:
Straples sütyenler sayesinde kadınlar artık omuzları açık kıyafet giyebiliyorlardı.
1959:
Warners ve Du Pont, şu an çoğu sütyende kullanılan likrayı üretti.
1968:
1968 Miss America yarışmasının protestosunda katılımcılar sütyen, makyaj malzemesi ve başka nesneleri “Freedom Trash Can” adlı çöp kutusuna attılar. Katılımcıların olayı anlattıkları söyleşide sütyenlerin yakılmadığı belirtilir. Nesnelerin çöpe atılmasıyla gerçek bir yakma eylemini aynı şey gibi sunmak yanlıştır.
1977: Jogbra Spor Sütyeni
Jogbra, 1977’de Lisa Lindahl, Polly Palmer Smith ve Hinda Miller’ın çalışmalarıyla geliştirildi. Prototipler ve şirketin tarihçesi Smithsonian Jogbra arşivinde belgelenir.
Sık sorulan sorular
Sütyeni kim icat etti?
Sütyenin tek bir mucidi yoktur. 1889’da Herminie Cadolle’un tasarımı ve 1914’te Mary Phelps Jacob’ın patenti, modern sütyenin gelişiminde en çok anılan adımlardır.
Sütyen neden icat edildi?
Sağlığa zarar veren ve hareketi kısıtlayan korselerin yerine daha rahat bir destek giysisi ihtiyacından.
En eski sütyen hangisi?
Avusturya’daki Lengberg Kalesi’nde bulunan ve 15. yüzyıla tarihlenen iç giysiler, bilinen en eski sütyen benzeri giysiler arasındadır.