Cengiz Han Moğol’du. Moğol kabilelerinden gelen Temuçin, Moğol İmparatorluğu’nu kurdu ve Moğol geleneği içinde büyüdü. Ağustos 1227’de öldü, mezarının yeri ise bugün hâlâ bilinmiyor. Türklerle ilişkisi ise soy değil, tarih ve kültür ilişkisidir.
Cengiz Han neden Türk sanılıyor?
Soru boşuna sorulmuyor, çünkü Türk ve Moğol dünyaları iç içedir:
- Moğol ordularında ve devlet yapısında birçok Türk boyu yer aldı.
- Bozkır gelenekleri ve bazı unvanlar ortak bir dünyadan gelir. “Han” bunlardan biridir.
- Moğolca için Uygur alfabesi uyarlandı. Cengiz Han, Uygur kâtipleri bu iş için görevlendirdi.
- İmparatorluk parçalanınca batıdaki hanlıkların çoğu zamanla Türkleşti.
Ancak bu bağlar Cengiz Han’ı Türk yapmaz. Temuçin’in kabilesi ve anadili Moğol’du.
Temuçin nasıl Cengiz Han oldu?
Doğum tarihi kesin değildir. Yaygın kabul 1162’dir, ama Arap ve İranlı tarihçilerde 1155 geçer. Babası Yesügey’in öldürülmesinden sonra ailesi kabilesince terk edildi ve zor yıllar geçirdi.
Temuçin ittifaklar ve savaşlarla yükseldi, Tatarları ve Keraitleri yendi, kan kardeşi Camuka’yla hesaplaştı. 1206’da toplanan kurultay onu Cengiz Han unvanıyla bütün Moğolların hükümdarı ilan etti.
Cengiz Han nasıl öldü?
Kesin olarak bilmiyoruz. 1227’de Tangutlara karşı seferdeyken öldü. Attan düşme, hastalık ve yaralanma gibi anlatılar dolaşır, ancak hiçbiri kesinleşmiş değildir.
Mezarı neden bulunamıyor?
Cengiz Han gizlice gömüldü. Ünlü bir söylentiye göre cenazeyi taşıyanların yolda karşılaştıkları herkes öldürüldü, cenazeyi taşıyanlar da sırrı korumak için ortadan kaldırıldı. Bu anlatılar kanıtlanmış değildir, ama gömü yerinin bilinçli saklandığı konusunda yaygın bir kanı vardır.
Moğol geleneğinde kutsal sayılan Burkan Haldun dağı çevresi sıkça işaret edilir. Yine de bugüne dek kesin olarak mezarı bulunmuş değildir. Yerine ait “bulundu” haberlerine bu yüzden temkinle yaklaşmak gerekir.
Kısa cevaplar
Asıl adı ne? Temuçin.
Kaç yaşında öldü? Doğum tarihine bağlı olarak 65 ile 72 arasında.
Filmlerdeki gibi hiç savaş kaybetmedi mi? Bu sıkça söylenir ama abartılıdır. Gençliğinde ağır yenilgiler de yaşadı.
İmparatorluğun bugünkü topraklarını Moğolistan fotoğraflarımızda görebilirsiniz.
