İstiklal Marşı’nın ilk hali ve hikâyesi
İstiklal Marşı’nın sözleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 12 Mart 1921’de kabul edildiği günden bu yana değişmedi; değişen, marşın bestesi oldu. Mehmet Akif Ersoy’un yazdığı 10 kıtalık şiir için ilk resmî beste olarak 1924’te Ali Rıfat Çağatay’ın bestesi seçildi ve 1930’a kadar bu beste çalındı. 1930’da ise bugün de çalınan Osman Zeki Üngör bestesi kabul edildi. Aşağıda marşın tam metnini, ilk bestesinin kaydını ve yazılış hikâyesini bulabilirsiniz.
İstiklal Marşı nasıl yazıldı?
Kurtuluş Savaşı sürerken, Maarif Vekâleti (Millî Eğitim Bakanlığı) 1920 sonbaharında millî bir marş için şiir yarışması açtı ve kazanana 500 lira ödül verileceğini duyurdu. Yarışmaya 700’ü aşkın şiir gönderildi, ancak hiçbiri yeterli bulunmadı.
O dönemde Burdur milletvekili olan Mehmet Akif Ersoy, para ödüllü bir yarışmaya katılmak istemediği için şiir göndermemişti. Maarif Vekili Hamdullah Suphi Bey’in ısrarı ve ödül meselesinin ayrı tutulacağı güvencesi üzerine şiirini yazdı. Şiir Şubat 1921’de basında yayımlandı ve 12 Mart 1921’de TBMM’de okunarak millî marş olarak kabul edildi. Mehmet Akif, 500 liralık ödülü kabul etmedi; para, yoksul kadın ve çocuklara iş imkânı sağlayan Darülmesai adlı kuruluşa bağışlandı.
Mehmet Akif, İstiklal Marşı’nı daha sonra şiirlerini topladığı Safahat’a almadı. Bunun nedenini, marşın artık kendisine değil milletine ait olduğunu düşünmesiyle açıklamıştır.
İstiklal Marşı’nın tam metni (10 kıta)
Bugün resmî törenlerde yalnızca ilk iki kıta okunur. Marşın 1921’de kabul edilen tam metni şöyledir:
1.
Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.
O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;
O benimdir, o benim milletimindir ancak.2.
Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilâl!
Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet, bu celâl?
Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl…
Hakkıdır, Hakk’a tapan, milletimin istiklâl!3.
Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım.
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım!
Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım.
Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım.4.
Garbın âfâkını sarmışsa çelik zırhlı duvar,
Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var.
Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar,
“Medeniyet!” dediğin tek dişi kalmış canavar?5.
Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma, sakın.
Siper et gövdeni, dursun bu hayâsızca akın.
Doğacaktır sana va’dettiği günler Hakk’ın…
Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın.6.
Bastığın yerleri “toprak!” diyerek geçme, tanı:
Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.
Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır, atanı:
Verme, dünyaları alsan da, bu cennet vatanı.7.
Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki fedâ?
Şühedâ fışkıracak toprağı sıksan, şühedâ!
Cânı, cânânı, bütün varımı alsın da Hudâ,
Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüdâ.8.
Ruhumun senden İlâhî, şudur ancak emeli:
Değmesin mabedimin göğsüne nâmahrem eli.
Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli-
Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli.9.
O zaman vecd ile bin secde eder -varsa- taşım,
Her cerîhamdan, İlâhî, boşanıp kanlı yaşım,
Fışkırır ruh-ı mücerred gibi yerden na’şım;
O zaman yükselerek arşa değer belki başım.10.
Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl!
Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl.
Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihlâl;
Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet;
Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklâl!
İstiklal Marşı’nın ilk bestesi: Ali Rıfat Çağatay
Sözlerin kabulünden sonra marş için bir beste seçilmesi gerekti. Uzun süre farklı besteler okullarda ve törenlerde kullanıldı. 1924’te kurulan bir komisyon, yarışmaya katılan besteler arasından Ali Rıfat Çağatay‘ın bestesini seçti. Bu beste 1924–1930 yılları arasında resmî İstiklal Marşı bestesi olarak çalındı. “İstiklal Marşı’nın ilk hali” dendiğinde çoğu zaman bu beste kastedilir.
Aşağıdaki video, Ali Rıfat Çağatay’ın bestesi olarak sunulan kayıttır.
İstiklal Marşının İlk Hali from Necip Fırat YAZICI (TarihKurdu) on Vimeo.
Bugünkü beste: Osman Zeki Üngör (1930)
1930’da Riyaset-i Cumhur Musiki Heyeti (bugünkü Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası) şefi Osman Zeki Üngör’ün bestesi İstiklal Marşı’nın resmî bestesi olarak kabul edildi. Bestenin armonisi ve orkestrasyonu daha sonra Edgar Manas tarafından yapıldı. Bugün okullarda, törenlerde ve maçlarda dinlediğimiz İstiklal Marşı bu bestedir.
Sık sorulan sorular
İstiklal Marşı ne zaman kabul edildi?
12 Mart 1921’de, Türkiye Büyük Millet Meclisinde.
İstiklal Marşı’nın ilk bestecisi kimdir?
1924’te resmî beste olarak seçilen ve 1930’a kadar çalınan bestenin sahibi Ali Rıfat Çağatay’dır.
İstiklal Marşı’nın sözleri değişti mi?
Hayır. Sözler 1921’den bu yana aynıdır; 1930’da değişen bestedir.
İstiklal Marşı kaç kıtadır?
10 kıtadır. Resmî törenlerde ilk iki kıta okunur.
Kaynaklar: TBMM: İstiklal Marşı’nın kabulü · TBMM yayını: İlk beste ve 1930’daki değişiklik · MEB: 1924–1930 beste tarihçesi
İlgili yazılar
Atatürk’ün öğrencilik ve erken askerlik yılları · Cumhuriyet nasıl ilan edildi? 28–29 Ekim 1923