Sümerler, Hititler ve Urartular Hangi Millet? Türk mü, Kürt mü, Ermeni mi?

Kısa cevap: Sümerler, Hititler ve Urartular bugünkü milletlerden hiçbirine doğrudan denk gelmez. Sümerce akrabası bilinmeyen izole bir dildir, Hititçe Hint-Avrupa dil ailesindendir, Urartuca ise Hurri-Urartu ailesine aittir. Bu dillerin hiçbiri Türkçe, Kürtçe veya Ermenice değildir.

Antik halkların kökeni nasıl anlaşılır?

Kimlik dediğimiz şey modern bir kavram, “ırk” sorusu da antik dünyaya pek uymuyor. Bilim insanlarının elindeki en güçlü kanıt dildir, çünkü bu halklar yazıt bıraktı. Yine de dil ile soy aynı şey değildir. Bir topluluk dilini değiştirebilir ve insanlar karışabilir. Bu yüzden “falanca halkın torunuyuz” iddialarının tek bir kanıta dayanması beklenemez.

Sümerler Türk mü?

Hayır, bilim dünyasındaki genel kabul bu yönde değil. Sümerce, ne Sami ne de Hint-Avrupa dili olan ve akrabası bulunamamış izole bir dildir.

Türkiye’de bu soru özel olarak ilgi görür. Çünkü Sümerce de Türkçe gibi eklemeli bir dildir ve geçmişte aralarında kelime benzerlikleri öne sürülmüştür. Ancak eklemeli olmak akrabalık kanıtı değildir: Japonca da eklemelidir. Bir dil akrabalığı için düzenli ses denklikleri gerekir, bu da Sümerce-Türkçe için kabul görmüş biçimde gösterilememiştir.

Sümerler MÖ 4000-2000 dolaylarında Güney Mezopotamya’da yaşadı, Uruk ve Ur gibi şehirleri kurdu, çivi yazısını geliştirdi. Türkiye’de Sümer çalışmalarının en tanınan ismini Muazzez İlmiye Çığ yazımızda okuyabilirsiniz.

Hititler Türk mü, hangi millet?

Hititler Türk değildir. Hititçe, Hint-Avrupa dillerinin bilinen en eski yazılı örneğidir. Yani gramer olarak Türkçeden çok Latince, Farsça ve İngilizceyle akrabadır.

Hititler MÖ 1650 dolaylarında başkenti Hattuşa olan bir devlet kurdu, MÖ 14. yüzyılda en parlak dönemlerine ulaştı. Adlarını Anadolu’nun daha eski halkı Hattilerden aldılar. “Hitit” ise Kitab-ı Mukaddes’teki halka dayanarak 19. yüzyılda verilen modern bir isimdir. Yeni bulunan tabletleri Kadeş yazımızda ele aldık.

“Günümüzde hangi millet?” sorusunun cevabı ise yoktur: Hititçe yaşayan bir dil değildir. Yaşayan bir millet de onların doğrudan devamı sayılamaz.

Urartular Türk mü, Kürt mü, Ermeni mi?

Urartular kendi yazıtlarını Hurri-Urartu ailesinden Urartucayla yazdı. Bu dil Türkçe değildir, Kürtçenin ait olduğu İrani kola veya Ermenicenin ait olduğu kola da dahil değildir. Dolayısıyla dil açısından bu üç sorunun cevabı da “hayır”dır.

Kuşkusuz konu bu kadar basit de değil. Urartu MÖ 6. yüzyıl başlarında yıkıldı, nüfusu ise bir anda yok olmadı. Bölgede sonraki yüzyıllarda ortaya çıkan halklara, özellikle Ermenilere, kültürel ve genetik katkı yapmış olması mümkün görülüyor. Bu ise “Urartular Ermeniydi” demekten farklı bir şey. Aynı katkı modern siyasi iddiaları da haklı çıkarmaz.

Urartu, Van Gölü merkezli bir devletti ve başkenti Tuşpa’ydı. En bilinen mirası kaleler ve sulama kanallarıdır. İlk başkentleri konusundaki yeni tartışmayı Muş’taki kale yazımızda okuyabilirsiniz.

Özet

Kaynaklar

• Sümerler, Vikipedi
• Hititler, Vikipedi
• Urartu, Vikipedi