Giyotin (guillotine), düşen bir bıçakla baş kesme yoluyla idam için kullanılan bir düzenektir. Fransa’da 1792’de kullanılmaya başlayan alet, Fransız Devrimi ile özdeşleşti ve son kez 1977’de bir infazda kullanıldı. Aşağıdaki sekiz bölüm, kökenini ve kullanım tarihini ele alır. Yazıdaki tarihî infaz görüntüleri hassas içerik barındırır.
Giyotin nasıl çalışır?
Giyotin, iki dikey direk arasında yukarı çekilen, eğik ağızlı ağır bir bıçaktan oluşur. Mahkûm, bir tahtaya yüzüstü yatırılır ve boynu, ortası yuvarlak oyuk iki tahtadan oluşan bir boyunluğa yerleştirilir. Bıçağı tutan ip bırakıldığında, üzerine ağırlık eklenmiş bıçak hızla düşer. Bıçağın eğik olması, kesimin tek seferde ve hızlı gerçekleşmesini sağlar.
Eugen Weidmann’ın Giyotinle İdam Videosu, Fransa, 1939
Kökeni Ortaçağ’a kadar uzanmaktadır.
Fransız Devrimi’nden önce de Avrupa’da benzer baş kesme düzenekleri vardı. İngiltere’deki Halifax Gibbet, İskoçya’daki Maiden ve İtalya’daki mannaia bu tarihçede anılır. Bu örneklerin varlığı, Fransız giyotininin bütün tasarım ayrıntılarının aynı olduğu anlamına gelmez. Criminocorpus tarihçe sergisi.
Başlangıçta insani bir uygulama yöntemi olarak geliştirildi.
Joseph-Ignace Guillotin, 1789’da cezaların kişinin toplumsal sınıfına göre değişmemesini savunan bir reform önerdi. Giyotinin adı onunla ilişkilense de aletin tasarımında Antoine Louis’nin rolü vardı. Bu yüzden Guillotin’i tek başına mucit olarak tanımlamak doğru değildir. İlk kullanım 1792’dedir. Versailles, Joseph-Ignace Guillotin.
Fransız İhtilali ve “Terör Dönemi”
Giyotin, Fransız İhtilali’nin en karanlık döneminin simgesi oldu. Eylül 1793 ile Temmuz 1794 arasındaki “Terör Dönemi”nde, devrim mahkemelerinin kararıyla Fransa genelinde resmî kayıtlara göre yaklaşık 17 bin kişi idam edildi; bunların büyük bölümü giyotinle öldürüldü.
Giyotinle idam edilen ünlü isimler arasında şunlar bulunur:
- XVI. Louis: Fransa’nın son mutlak kralı, 21 Ocak 1793’te Paris’te idam edildi.
- Marie Antoinette: Kraliçe, 16 Ekim 1793’te idam edildi.
- Antoine Lavoisier: Modern kimyanın kurucularından sayılan bilim insanı, 1794’te idam edildi.
- Maximilien Robespierre: Terör Dönemi’nin önde gelen ismi, 28 Temmuz 1794’te kendisi de giyotinle idam edildi.
Giyotin adını aldığı Dr. Joseph-Ignace Guillotin’in kendisinin de giyotinle idam edildiği sık anlatılan bir efsanedir; Guillotin 1814’te doğal yollarla öldü.
Giyotin infazları kalabalık seyirci önünde yapılırdı.
Fransa’daki infazlar uzun süre halka açık gerçekleştirildi. Eugène Weidmann’ın 1939’daki infazı, Fransa’da halka açık son giyotin infazıydı; son giyotin infazı ise değildir. Daha sonraki infazlar cezaevi içinde yapıldı. Criminocorpus infaz kronolojisi.
Halka Açık Yapılan Son İdam
Minyatür modelleri ve oyuncak örnekleri vardı.
Giyotinin görsel kültürdeki izleri, minyatür modeller ve oyuncak görünümlü örnekler üzerinden de görülebilir. Aşağıdaki görsel böyle bir seti gösterir. Tek bir görselden, bu tür nesnelerin bütün Fransa’da ne kadar yaygın olduğu ya da nasıl kullanıldığı sonucu çıkarılamaz.
Giyotin cellatları ülke çapında ün kazandı.
Giyotin tarihindeki cellatlar arasında Sanson ailesi gibi birden fazla kuşağı mesleği sürdüren aileler anılır. Bu tarih, yalnızca aletin mekanizmasını değil, infazın devlet görevlileri ve kamuoyu ile ilişkisini de kapsar. Cellatların şöhreti hakkındaki anekdotlar, kaynaklarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
İnfaz sonrasına ilişkin anlatılar dikkatle değerlendirilmelidir.
Giyotinle ilgili tarihî metinlerde, infaz sonrasındaki yüz hareketlerine ve doktorların gözlemlerine ilişkin çeşitli anlatılar bulunur. Bunları aktarırken gözlem, anekdot ve deney sonucu arasında ayrım yapmak gerekir. Bu yazı, kaynağı açık olmayan çarpıcı deney öykülerini kesin bilimsel sonuçlar olarak sunmaz.
Nazi Almanyası’nda kullanıldı.
Giyotin, Nazi Almanyası’nda da siyasi muhaliflere karşı kullanıldı. Beyaz Gül direniş grubundan Sophie Scholl, Hans Scholl ve Christoph Probst, 22 Şubat 1943’te Münih-Stadelheim Cezaevi’nde giyotinle idam edildi. Beyaz Gül Vakfı tarihçesi.
1970’lere kadar kullanıldı.
Fransa’da son giyotin infazı, Hamida Djandoubi’nin 1977’deki infazıdır. İnfazların sona ermesi ile idam cezasının kaldırılması aynı tarih değildir: Fransa, idam cezasını 9 Ekim 1981 tarihli yasayla kaldırdı. Fransa Adalet Bakanlığı, son infaz kaydı; 1981 yasasının tarihçesi.
“Giyotine almak” ne demek?
Türkçede “giyotine almak” ya da “giyotine götürmek” deyimi, mecaz anlamda birini sert biçimde cezalandırmak, görevinden etmek ya da bir şeyi kesin olarak ortadan kaldırmak anlamında kullanılır. Deyim, giyotinin acımasız ve kesin bir ceza aleti olarak hafızalarda yer etmesinden doğmuştur.
Sık sorulan sorular
Giyotin nedir?
Ağır, eğik bir bıçağın düşürülmesiyle baş kesme yoluyla idam için kullanılan bir alettir.
Giyotini kim icat etti?
Adını Dr. Joseph-Ignace Guillotin’den alır; ancak aletin tasarımında cerrah Antoine Louis’nin rolü büyüktür ve benzer düzenekler daha önce de Avrupa’da kullanılıyordu.
Giyotin en son ne zaman kullanıldı?
Fransa’da 1977’de. Fransa idam cezasını 1981’de kaldırdı.
Yorumlarınızı bekliyoruz.
darısı türkiyenin başına.