Bilinen en eski yazılı yemek tarifleri, Eski Babil dönemine ait kil tabletlerde korunmuştur. “İlk yemek kitabı” ifadesi burada modern, basılı bir kitaptan farklı bir tarif kaydını anlatır. Aşağıdaki seçki, Babil tabletlerinden Orta Çağ ve sonraki dönemlerdeki yemek kitaplarına uzanır; kesin bir “dünyanın en eski on kitabı” sıralaması değildir.
1)Babil Yemek Kitabı – İlk Yemek Kitabı
Yale Babylonian Collection’daki yemek tabletleri Eski Babil dönemine aittir. Koleksiyonun YBC 4644 tableti, et ve sebze yahnileri için 25 tarif içerir. Yale, günümüze ulaşan dört yemek tabletini belirtir; bunlardan üçü Eski Babil dönemine tarihlenir. Tarifler modern yemek kitaplarındaki gibi her aşamanın miktarını ve süresini standart biçimde vermez.
Kaynak: https://www.library.yale.edu/neareast/exhibitions/cuisine.html
2)De re coquinaria( Yemek bahsi hakkında)
De re coquinaria, Apicius adıyla aktarılan Roma yemek tarifleri derlemesidir. Marcus Gavius Apicius MS 1. yüzyılda yaşamış olsa da günümüze gelen derleme MS 4. yüzyılın sonu veya 5. yüzyılın başında bir araya getirildi. Bütün metni onun tek başına Tiberius döneminde yazdığı bir kitap olarak tanımlamak doğru değildir.
Et severler için kitaptan sizlere yahni tarifi :)
ALITER HAEDINAM SIVE AGNINAM EXCALDATAM: mittes in caccabum copadia. cepam, coriandrum minutatim succides, teres piper, ligusticum, cuminum, liquamen, oleum, vinum. coques, exinanies in patina, amulo obligas. [Aliter haedinam sive agninam excaldatam] <agnina> a crudo trituram mortario accipere debet, caprina autem cum coquitur accipit trituram.
ACILI KUZU VEYA KOYUN YAHNİSİ. Et parçalarını yassı bir kaba koyun. Soğanı iyice doğrayın, kişniş,kimyon, havanda dövülmüş biber, garum, yağ, yaban kerevizi ile pişirin. Derin olmayan bir kaba boşaltın, beyaz nişasta ile kıvam verip lapamsı bir hale getirin. Kullanacağınız harcı, eğer koyun eti kullanacaksanız et hala çiğ iken; eğer kuzu eti kullanacaksanız eti pişirmeye başladıktan sonra ekleyin.
3)Llibre de Sent Soví
Yazarı anonim olan bu kitap Katalan mutfağının en eski yemek kitabıdır.Günümüze iki nüshası ulaşabilmiştir ve bunlar Barselona ve Valensiya’dadır.Katalanlar İspanya’ya bağlı İber Yarımadası’nın kuzeyinde yaşadıkları için çok kültürlü bir yapıya sahiptir ve yemek tariflerinde de Arap,Yunan,İtalyan ve Yahudi mutfağından izler vardır.
4) Le Viandier de Taillevent
Fransız mutfağına ait olan bu kitap Orta Çağ’da yazılmış en geniş kapsamlı yemek kitaplarından biridir ve Guillaume Tirel tarafından yazılmıştır. Günümüze kadar ulaşan ve 4 nüsha olan bu kitabın en eskisi İsviçre’de ikisi Paris’te, diğeri de Vatikan’dadır.
5) Liber de Coquina
Fransızca olan ve 14.yy’da yazılan bu kitap Ortaçağ’ın en eski yemek kitaplarından biridir.İtalyan ve Fransız etkilerinin görüldüğü bu kitabın birbirinden farklı iki bağımsız bölümü vardır ve ikinci bölümde tamamen İtalyan izleri görülmektedir.Yazar ,yemek yemenin zevkini anlatmak için tariflerini kaleme almıştır.Günümüze ulaşan iki nüshası da Paris’tedir.
6) The Forme of Cury ( The Method of Cooking-Yemek Pişirme Metodları)
14.yy’da yazılan kitap Ortaçağ İngiliz tariflerinin olduğu geniş çaplı bir koleksiyon kitaptır.’’Cury’’ ismi Ortaçağ Fransızcası ‘’cuire’’den gelmektedir ve anlamı yemek pişirmektir. Fransızların ‘’La Viandier’’ kitabına karşılık olarak yazılmıştır. Kitabın yazarları ‘’2.Richard’ın Usta Aşçıları’’ olarak belirlenmiştir. Kitapta 200e yakın tarif vardır.
7) Libellus De Arte Coquinaria ( Aşçılık Sanatının Kitabı )
Eski Kuzey Avrupa tariflerini içeren kitapta 35 tane tarif vardır.13yy’da yazılmıştır ve yemek tarifi koleksiyonlarının en eskisi olarak nitelendirilmiştir. Kitapta İzlanda, Danimarka ve Aşağı Germen halklarının tarifleri yer almaktadır.
8)Das Buch von Guoter Spise
Kitap 14.yy Germen yemek tariflerini günümüze taşımaktadır.101 tarifi içinde barındıran kitap iki bölümden oluşur ve her bölümün sonunda eğlenceli eğlenceli nükteler yer almaktadır.
9) Yinshan Zhengyao
Çin’in en eski yemek kitabıdır ve Hu Sihui tarafından 14.yy’da yazılmıştır. O dönemde Çin Moğol yönetimindedir. Yazar Çin hükümdarının özel doktorudur ve kitap aynı zamanda tıp kitabı olma özelliği taşımaktadır. Hastalıklar ve beslenme arasındaki ilişkiye de yer verilen kitaptaki tariflerde Türk ve Moğol izleri görülmektedir.
10) Kitâbü`T – Tabih
Türklerin en çok beğendiği yemek kitabı olma özelliğini taşıyan eser 13.yy’da Bağdadi adıyla bilinen Bağdatlı Muhammed b. El-Kerim tarafından yazılmıştır. Osmanlı aşçıları tarafından sıkça kullanılan kitap günümüzde Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Daha önceleri Ayasofya Camii Kütüphanesi’nde muhafaza edilmiştir.
Bağdadi kitabını şöyle bölümlere ayırmıştır:
- Bölüm, havâmiz (ekşi yemekler) ve çeşitleri.
2. Bölüm, sevâzic (basit yemekler) ve çeşitleri.
3. Bölüm, kalâyâ [kalyeler] ve nevâsif (kızartılarak ve sossuz olarak yapılan yemekler) ve çeşitleri.
4. Bölüm, herâ’is (herise çeşitleri; lif lif didilmiş etle dövülmüş tahıl yemekleri), tennûriyyât (etli, dövülmüş tahıl yemekleri) ve benzer yemekler.
5. Bölüm, mutaccenât (tavalar), bavârid (soğuk yemekler), maklûbe (yumurtalı yemekler) senbûsec (senbuse) ve benzer yemekler.
6. Bölüm, taze ve tuzlu balık yemekleri.
7. Bölüm, muhallelât (turşular), si’bâg (mezeler ) ve mutayyibât (çeşniler).
8. Bölüm, cevâzib (cûzâb çeşitleri; fırınlanmış etle birlikte servis edilen meyve ve sebze tatlıları), ahbisa (habîsa çeşitleri; un veya ekmek kırıntısıyla koyulaştırılmış tatlılar.)
9. Bölüm, helâva (helvalar) ve çeşitleri.
10. Bölüm, katâyif [kadayıf], huşkenânec (kurabiyeler) ve benzerleri.
Kaynak kontrolü: Cuneiform Digital Library Initiative, YBC 4644 yemek tableti.
Kaynak kontrolü: Yale, Babil yemek tabletleri.
Kaynak kontrolü: University of Chicago, Apicius derlemesi.