DOSYA HABER | TARİH
Spot:
Kanuni Sultan Süleyman 1566’da, Macaristan’daki Zigetvar Kalesi’ni kuşatırken otağında öldü. Naaşı İstanbul’a götürüldü; ama öldüğü yerde onun adına bir türbe, türbenin çevresinde de bir Osmanlı kasabası kuruldu. Yüzyıllarca yeri bilinmeyen bu yerleşim 2015’ten beri kazılıyor. Son araştırmalar kasabanın sanılandan çok daha büyük olduğunu, yaklaşık 80 hektara yayıldığını gösterdi.
Kaynak: Bu dosya; kazı sonuçlarını aktaran Anadolu Ajansı haberleri, Macar araştırma ekibinin açıklamaları ve Zigetvar Kuşatması’na ilişkin başvuru kaynaklarından yararlanılarak hazırlanmıştır.
Zigetvar’daki Macar-Türk Dostluk Parkı’nda Kanuni Sultan Süleyman ile kale komutanı Zrinski’nin anıtları. Fotoğraf: Csanády, Wikimedia Commons (kamu malı).
Son sefer
1566 yazında Kanuni Sultan Süleyman, kırk altı yıllık saltanatının on üçüncü ve son seferine çıktı. Yetmişini aşmıştı ve hastaydı; yolculuğun büyük bölümünü arabada geçirdiği aktarılır. Hedef, Habsburg sınırındaki Zigetvar Kalesi’ydi.
Kuşatma ağustos başında başladı. Kaleyi Hırvat asıllı komutan Nikola Zrinski (Macarca adıyla Zrínyi Miklós) yaklaşık 2.300 askerle savunuyordu. Karşısındaki Osmanlı ordusunun en az 50 bin kişi olduğu kabul edilir. Fiilî komuta, Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa’daydı. Wikipedia (İng.) – Siege of Szigetvár
Kale bir ay dayandı. 7 Eylül’de Zrinski, elinde kalan az sayıda askerle kaleden son bir çıkış yaptı ve bu çarpışmada öldü. Kuşatma 8 Eylül’de sona erdi. Ama zaferi gören padişah olmadı.
Otağda gizlenen ölüm
Kanuni, 6 Eylül’ü 7 Eylül’e bağlayan gece, kale düşmeden kısa süre önce otağında öldü. Sokollu Mehmed Paşa ölümü ordudan gizledi: Askerin moralinin bozulmasından ve tahtın boş kaldığı sırada çıkabilecek bir karışıklıktan çekiniyordu. Şehzade Selim’e gizlice haber gönderildi.
Aktarılanlara göre naaşın bozulmaması için iç organları çıkarıldı, bedenine misk ve amber sürüldü ve tabut geçici olarak toprağa verildi. Ordu, padişahını hayatta sanarak dönüş yoluna çıktı. Ölüm ancak II. Selim Belgrad’a ulaştığında açıklandı. Kaynaklar gizliliğin süresini 42 ile 48 gün arasında verir. Anadolu Ajansı
Naaş İstanbul’a getirildi ve Süleymaniye Camii’nin avlusundaki türbeye defnedildi. Bazı kaynaklara göre iç organlar ise otağın kurulduğu yere gömülmüştü.
Türbenin etrafında büyüyen kasaba
II. Selim, babasının öldüğü yere bir türbe yaptırdı. Türbenin yanına Sokollu Mehmed Paşa bir cami inşa ettirdi; bunları bir derviş tekkesi ve muhafızların kaldığı bir kışla izledi. Yerleşke hendek ve ahşap bir palankayla çevrildi. Zamanla çevresinde, türbeye hizmet edenlerin de yaşadığı mahalleler oluştu.
Burası Osmanlı Macaristanı’nda bir ziyaret yerine dönüştü. Evliya Çelebi 1664’te kasabayı gördü ve yazdı. Macarlar buraya, Türkçe “türbe” sözcüğünden gelen “Turbék” adını verdi. Habertürk
Yerleşim yaklaşık yüz elli yıl ayakta kaldı. Osmanlılar bölgeden çekilirken Zigetvar Kalesi’ne giren Habsburg askerleri türbe yerleşkesini yıktı. Arazi zamanla bağ ve bahçeye dönüştü; türbenin tam yeri unutuldu.
Üzüm Tepesi’ndeki keşif
Modern araştırmalar, TİKA ile Zigetvar Belediyesi arasında 2012’de imzalanan anlaşmayla başladı. Pécs Üniversitesi’nden Prof. Dr. Norbert Pap’ın yönettiği ekip; Osmanlı belgelerini, eski haritaları, arazi kayıtlarını ve türbenin 1664 tarihli bir planını bir araya getirdi. Aranan yer, kalenin yaklaşık 4,2 kilometre kuzeydoğusundaki Üzüm Tepesi’nde saptandı.
- 2015: Kare planlı türbenin temelleri bulundu.
- 2016: Sokollu Mehmed Paşa’nın yaptırdığı cami ortaya çıkarıldı.
- 2017: Caminin yanındaki tekkenin kalıntılarına ulaşıldı.
- 2020: Ekip sekiz yıllık çalışmanın sonuçlarını açıkladı; ikinci bir cami, ticaret depoları, evler ve bir mezarlığa işaret eden izler saptandı.
Yeni bulgu: 80 hektarlık bir yerleşim
Türk ve Macar araştırmacıların 2024–2025’te yürüttüğü yüzey araştırmaları ve jeofizik ölçümler, yerleşimin türbe çevresiyle sınırlı kalmadığını gösterdi. Eylül 2026’da duyurulan sonuçlara göre kasaba yaklaşık 80 hektarlık bir alana yayılıyordu ve önceden düşünülenden hem daha büyük hem de daha varlıklıydı.
Buluntular bu tabloyu destekliyor: Bir kuyu ve büyük depolama çukurları, tahıl kalıntıları, ayaklı kâseler, porselen fincan ve boyalı cam parçaları, 16. yüzyıla ait nadir bir altın sikke, Kırım Hanlığı dönemine ait bir gümüş sikke, yüzükler, süslü tokalar ve at koşum takımı süsleri. Bazı yapıların tuğladan yapıldığı ve kiremitle örtüldüğü anlaşılıyor.
Yanlış bilinenler
- Kanuni’nin mezarı Macaristan’da değil. Padişahın naaşı İstanbul’da, Süleymaniye’deki türbesindedir. Zigetvar’daki yapı, öldüğü yere yapılmış bir anı türbesidir.
- “Kalbi Zigetvar’da gömülü” sözü kesin bir bilgi değil. Kaynaklar iç organların çıkarıldığını aktarır; bunların otağın yerine gömüldüğü ise bazı kaynaklara dayanan bir anlatıdır.
- Dostluk Parkı türbenin yeri değil. Kanuni ile Zrinski’nin anıtlarının bulunduğu Macar-Türk Dostluk Parkı bir anma alanıdır. Kazılarda ortaya çıkarılan türbe yerleşkesi ise Üzüm Tepesi’ndedir.
- Kanuni savaşta ölmedi. Padişah çarpışmada değil, otağında, yaşlılık ve hastalık sonucu öldü.
- Zigetvar kolay bir zafer değildi. Küçük bir garnizon orduyu bir ay oyaladı; Osmanlı kayıplarının 20 bini aştığı tahmin edilir ve sefer daha ileri götürülemedi.
Toprağın altındaki şehir
Araştırma ekibine göre alanın büyük bölümü hâlâ incelenmeyi bekliyor. Prof. Pap, yerleşkenin ileride bir müze olarak ziyarete açılabilmesini umduğunu daha önce dile getirmişti.
Zigetvar’ın hikâyesi alışılmadık bir hikâye: Bir padişahın öldüğü yer, bir ziyaret kasabasına dönüşmüş; kasaba yıkılmış, üzerine bağ dikilmiş; dört yüz elli yıl sonra da jeofizik cihazlarıyla yeniden bulunmuş. Kanuni’nin son seferinin izi, bugün bir Macar bağının altında okunuyor.
Kaynakça
- Anadolu Ajansı, “Kanuni’nin son seferinin izleri Zigetvar’da arkeolojiyle gün yüzüne çıkıyor”, 7 Eylül 2026.
- Habertürk, “Kanuni Sultan Süleyman’ın mezarı çevresinde Osmanlı kasabasının kalıntıları bulundu”, 12 Temmuz 2019.
- Türk-Macar Dostluk Derneği (MTI’den), “Zigetvar’daki Kanuni Sultan Süleyman Türbe Palankası Hakkında İki Yeni Kitap ve Bir Belgesel”, 28 Eylül 2020.
- Wikipedia (İngilizce), “Siege of Szigetvár” maddesi (genel başvuru).
Kapak görseli: Fotoğraf: Csanády, Wikimedia Commons (kamu malı); kırpılarak kullanılmıştır.