Heidi, İsviçreli yazar Johanna Spyri’nin 1880–1881’de yayımlanan romanının kurgusal kahramanıdır; gerçek bir kişi değildir. Romanda Heidi’nin asıl adı Adelheid‘dır; “Heidi” bu ismin kısaltmasıdır. Ancak Heidi’nin dağlarda geçen masalsı hikâyesinin arka planında, İsviçre’nin uzun süre konuşulmayan gerçek bir geçmişi vardır: yoksul ailelerden alınarak çiftliklere verilen ve çoğu zaman ağır koşullarda çalıştırılan “Verdingkinder”, yani sözleşmeli çocuklar.
Meşhur çikolataları, Alp’leri, rengarenk kartpostalları ve en önemlisi gelişmiş refah düzeyiyle insanların rüyalarını süsleyen İSVİÇRE… Tabi sadece aklımıza gelenler bunlarla sınırlı değil, işte Heidi’nin Gerçek Hikayesi…
Çocukluğumuzun sevilen karakteri Heidi, Johanna Spyri’nin romanından tanıdığımız kurgusal bir kız çocuğudur. Eserin ilk cildi 1880’de, ikinci cildi 1881’de yayımlandı. Çizgi film ve sinema uyarlamaları, bu edebî karakteri farklı kuşaklara tanıttı.
Heidi’nin hikâyesi kısaca
Romanda yetim kalan küçük Heidi, teyzesi tarafından Alplerde tek başına yaşayan, köylülerin “Alm Amca” (Alm-Öhi) dediği huysuz dedesinin yanına bırakılır. Heidi’nin neşesi dedesini değiştirir; keçi çobanı Peter ile arkadaş olur. Daha sonra Frankfurt’a, yürüyemeyen zengin kız Clara’nın yanına arkadaş olarak gönderilir; ancak dağlara duyduğu özlem yüzünden hastalanır ve dedesinin yanına geri döner.
Roman dünya çapında en çok okunan çocuk kitaplarından biri oldu. Türkiye’de pek çok kişinin hatırladığı Heidi çizgi filmi ise 1974 yapımı bir Japon animesidir.
Heidi köle miydi?
Heidi’nin çıplak ayakla gösterilmesi, onun bir Verdingkind veya köle çocuk olduğunun kanıtı değildir. Heidi’nin hikâyesi ile İsviçre’de gerçekten yaşanan çocukların zorla çalıştırılması tarihini birbirinden ayırmak gerekir. Bu yazıda ele alınan Verdingkinder, roman kahramanının kimliğini açıklayan bir kayıt değil, İsviçre’nin sosyal tarihindeki ayrı bir konudur.
Verdingkinder: İsviçre’nin sözleşmeli çocukları
İsviçre Federal Adalet Dairesinin açıklamasına göre Verdingkinder, çiftliklerde ucuz işgücü olarak çalıştırılan ve sömürülen çocuklardı. Çok sayıda çocuk fiziksel ve psikolojik şiddet gördü. Yoksulluk veya toplumun kabul ettiği yaşam biçimine uymama gibi gerekçelerle uygulanan zorunlu yerleştirmeler, aileleri de ağır biçimde etkiledi.
Bu uygulamaların mağdurlarını tanıma ve geçmişle yüzleşme süreci devam ediyor. İsviçre hükümeti 2013’te zorunlu sosyal tedbirler ve yerleştirmelerden etkilenen mağdurlardan özür diledi. Konu, 1981 öncesindeki uygulamalar hakkında yürütülen resmî araştırmalarla inceleniyor. Görseller, yazının konusunu açıklamak amacıyla kullanılmıştır; Heidi’nin gerçek bir kişi olduğunu belgeleyen fotoğraflar değildir.
İsviçre, 2016’da çıkardığı bir yasayla bu uygulamaların hayatta kalan mağdurlarına “dayanışma katkısı” adıyla tazminat ödemeye karar verdi.
İsviçre Ulusal Müzesi: Johanna Spyris Heidi · İsviçre Federal Adalet Dairesi: Zorunlu sosyal tedbirler ve yerleştirmeler · Geçmişle yüzleşme ve tarihsel inceleme
İlgili yazı
Dünyanın farklı ülkelerinden tarihî çocuk fotoğrafları.
Sık sorulan sorular
Heidi’nin gerçek adı nedir?
Romanda Heidi’nin asıl adı Adelheid’dır.
Heidi gerçek bir kişi mi?
Hayır. Heidi, Johanna Spyri’nin yarattığı kurgusal bir karakterdir.
Verdingkinder nedir?
İsviçre’de yoksul ya da sorunlu kabul edilen ailelerden alınıp çiftliklere ucuz işgücü olarak verilen çocuklara verilen addır.
